Dekalog narciarza i zasady FIS na stoku

Czym jest dekalog narciarza?

Dekalog narciarza to potoczna nazwa 10 zasad zachowania na stoku, które Międzynarodowa Federacja Narciarska opublikowała jako „FIS Code of Conduct for Skiers and Snowboarders”. Zasady dotyczą narciarzy i snowboardzistów tak samo i opisują szacunek dla innych, prędkość, wybór toru, wyprzedzanie, zatrzymywanie się, znaki, pomoc i wymianę danych po wypadku.

Dokument FIS nie jest polską ustawą. Polski ustawodawca zapisał jednak podobne obowiązki w ustawie z 18 sierpnia 2011 roku o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 1154). Ośrodek ma obowiązek informować o zasadach korzystania z terenu i o zasadach bezpiecznej jazdy przy kasach i stacjach wyciągów (art. 28).

Jakie jest 10 zasad FIS na stoku?

Wszystkie dziesięć zasad mieści się na jednej stronie. Poniżej w wolnym tłumaczeniu z dokumentu FIS:

1. Szacunek dla innych. Zachowuj się tak, żeby nikogo nie narażać i nikomu nie szkodzić.
2. Kontrola prędkości. Jedź pod kontrolą. Prędkość i sposób jazdy dopasuj do swoich umiejętności, terenu, śniegu, pogody i natężenia ruchu.
3. Wybór toru. Narciarz z tyłu wybiera tor tak, żeby nie zagrażać osobom przed nim.
4. Wyprzedzanie. Wolno wyprzedzać z góry i z dołu, z prawej i z lewej, ale z takim odstępem, żeby wyprzedzany mógł wykonać każdy ruch, także niezamierzony.
5. Włączanie się do ruchu. Wjeżdżając na trasę, ruszając po postoju albo podchodząc pod górę, spójrz w górę i w dół stoku.
6. Zatrzymywanie się. Nie zatrzymuj się bez potrzeby na trasie, w wąskich miejscach i tam, gdzie słabo widać. Po upadku w takim miejscu jak najszybciej zejdź z trasy.
7. Podchodzenie i schodzenie. Idąc pieszo w górę albo w dół, trzymaj się brzegu trasy.
8. Znaki. Przestrzegaj wszystkich znaków i oznaczeń.
9. Pomoc. Przy wypadku każdy ma obowiązek pomóc.
10. Dane osobowe. Po wypadku każdy uczestnik i świadek, winny czy nie, podaje swoje imię, nazwisko i adres.

Kto ma pierwszeństwo na stoku?

Pierwszeństwo ma narciarz jadący niżej. Zasada 3 FIS przerzuca odpowiedzialność na osobę z tyłu, bo to ona widzi tego przed sobą, a on jej nie widzi. Kto zjeżdża szybciej, musi przewidzieć, że narciarz poniżej skręci, zwolni albo się przewróci.

Wyjątkiem jest ruszanie. Kto stoi na brzegu trasy albo wjeżdża na nią z bocznej ścieżki, ma według zasady 5 obowiązek rozejrzeć się w górę i w dół i nie wjeżdżać przed nadjeżdżających. Trasa zjazdowa i nartostrada są w polskim prawie drogami jednokierunkowymi, przeznaczonymi wyłącznie dla narciarzy i snowboardzistów (art. 27 ust. 1 ustawy), więc podchodzenie środkiem pod prąd łamie i ustawę, i zasadę 7.

Jedno odstępstwo wynika z ustawy. Gdy po stoku jedzie pojazd ratowników z niebieskimi światłami i sygnałem dźwiękowym, każdy na trasie musi niezwłocznie ustąpić mu pierwszeństwa (art. 27 ust. 3 i 5).

Jak bezpiecznie wyprzedzać na nartach?

Wyprzedzać wolno z każdej strony, z góry i z dołu, pod warunkiem że zostawiasz wyprzedzanemu miejsce na każdy ruch. Zasada 4 FIS mówi wprost o ruchu „niezamierzonym”, czyli o nagłym skręcie, poślizgu albo upadku osoby przed Tobą. Odstęp musi to pomieścić.

W praktyce najbezpieczniej mijać szerokim łukiem i z prędkością niewiele większą od wyprzedzanego. Szczególnie ostrożnie trzeba mijać dzieci i grupy szkółek, które jadą wężykiem przez całą szerokość trasy. Kolor trasy mówi, jakiego nachylenia się spodziewać, a więc i jak szybko rośnie prędkość. Kryteria opisujemy w tekście kolory tras narciarskich.

Gdzie wolno się zatrzymać na trasie?

Na brzegu trasy, w miejscu dobrze widocznym z góry. Zasada 6 FIS zabrania zatrzymywania się bez potrzeby w wąskich przejazdach, za załomem terenu i pod garbem, czyli tam, gdzie narciarz nadjeżdżający z góry zobaczy Cię za późno. Kto upadnie w takim miejscu, ma jak najszybciej zejść z trasy.

Widoczność zależy też od światła. Ustawa wymaga, żeby stoki otwarte po zmroku były oświetlone tak, żeby dało się ocenić warunki i odczytać oznakowanie (art. 21). Oświetlenie tras ma 57 z 72 ośrodków w bazie MSiT, a 5 kolejnych częściowo (baza MSiT, stan 2022). Na wieczornej jeździe zatrzymuj się wyłącznie w miejscach dobrze oświetlonych.

Co mówi polska ustawa o zachowaniu na stoku?

Ustawa z 2011 roku nakłada na każdego narciarza i snowboardzistę obowiązek należytej staranności w ochronie życia i zdrowia własnego i innych osób (art. 31). Wylicza pięć konkretnych obowiązków:

• zapoznać się z zasadami korzystania z terenu, obiektu albo urządzenia i ich przestrzegać;
• stosować się do znaków nakazu i zakazu ustawionych przez zarządcę;
• zjeżdżać z szybkością dostosowaną do umiejętności, trudności i stanu trasy, pogody i ruchu;
• używać sprawnego technicznie sprzętu, zgodnie z jego przeznaczeniem;
• bezzwłocznie informować ratowników narciarskich o wypadku, zaginięciu albo innym groźnym zdarzeniu.

Do tego dochodzą dwa przepisy z karą. Jazda w stanie nietrzeźwości albo pod wpływem środka odurzającego jest zakazana (art. 30), a obsługa może odmówić wstępu albo kazać opuścić stok osobie, która wyraźnie jest pod wpływem. Grozi za to grzywna (art. 45 ust. 1). Osoba do ukończenia 16 lat musi jeździć w kasku konstrukcyjnie przeznaczonym do narciarstwa (art. 29), a grzywnę dostaje opiekun, który dopuścił ją do jazdy bez kasku (art. 45 ust. 2). Sprawy prowadzi się według Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 46). Jak dobrać kask dziecku i sobie, opisujemy w poradniku kask narciarski.

Zasada 2 FIS i art. 31 pkt 3 ustawy mówią to samo: prędkość ma pasować do umiejętności i ruchu na trasie. Narciarz, który jechał za szybko, łamie więc jednocześnie zasadę FIS i polskie prawo.

Co zrobić, gdy dojdzie do wypadku na stoku?

Zabezpieczyć miejsce, pomóc poszkodowanemu i od razu zawiadomić ratowników narciarskich. Obowiązek zgłoszenia wynika z art. 31 pkt 5 ustawy, a obowiązek pomocy z zasady 9 FIS. Nieudzielenie pomocy człowiekowi w bezpośrednim niebezpieczeństwie utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, gdy można było pomóc bez narażania siebie, jest przestępstwem z art. 162 Kodeksu karnego.

Kolejność działań:

1. Oznacz miejsce wypadku: wbij narty albo kije w śnieg nieco powyżej poszkodowanego, żeby nadjeżdżający z góry go ominęli (GOPR, wskazówki dla użytkowników tras zjazdowych).
2. Pilnuj, żeby poszkodowany jak najmniej się ruszał, zwłaszcza kontuzjowaną kończyną, i okryj go przed zimnem. Złamanej kończyny nigdy nie nastawiaj (GOPR, pierwsza pomoc).
3. Wezwij ratowników. Numery lokalnego ratownictwa narciarskiego ośrodek musi podać na tablicach przy kasach i stacjach wyciągów (art. 28 ust. 2 pkt 5). W górach działa też numer alarmowy ratownictwa górskiego 985.
4. Podaj miejsce, co się stało, stan i liczbę poszkodowanych, ich wiek i płeć, swoje imię i nazwisko oraz numer zwrotny. Nie rozłączaj się pierwszy, o końcu rozmowy decyduje ratownik (GOPR).
5. Wymień się danymi z uczestnikami wypadku i świadkami, jak każe zasada 10 FIS.

Kto odpowiada za wypadek na stoku?

Odpowiada ten, kto z własnej winy wyrządził szkodę: musi ją naprawić (art. 415 Kodeksu cywilnego). Przy ocenie winy liczy się, czy narciarz zachował ostrożność, której wymaga art. 31 ustawy, a zasady FIS opisują, jak ta ostrożność wygląda na stoku. GOPR podkreśla, że świadkowie i opis zdarzenia mają podstawowe znaczenie dla ustalenia odpowiedzialności.

Dziecko, które nie ukończyło 13 lat, nie odpowiada za szkodę (art. 426 Kc). Odpowiada osoba zobowiązana do nadzoru nad nim, chyba że nadzór był staranny albo szkoda powstałaby mimo to (art. 427 Kc). Na szkody wyrządzone innym na stoku można się ubezpieczyć, co opisujemy w poradniku ubezpieczenie na narty. Zasada 10 FIS obejmuje dlatego także osoby, które wypadek tylko widziały.

Początkujący, którzy pierwszy raz wychodzą na trasę, znajdą skrót najważniejszych zasad w poradniku jazda na nartach dla początkujących.