Grubość pokrywy śnieżnej w górach - skąd dane i jak je czytać

Skąd pochodzą dane o grubości pokrywy śnieżnej?

Z sieci pomiarowej Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowego Instytutu Badawczego. Stacje synoptyczne, klimatyczne i posterunki opadowe raz na dobę zapisują grubość pokrywy w centymetrach, a archiwum tych pomiarów IMGW udostępnia publicznie jako dane dobowe.

W polskich górach najdłuższe serie mają stacje synoptyczne na Kasprowym Wierchu, na Śnieżce i w Zakopanem. Gęściej rozmieszczone są posterunki opadowe w miejscowościach, takich jak Wisła, Istebna, Cisna czy Jakuszyce. W publicznym zbiorze posterunki opadowe mają pokrywę śnieżną dopiero od 2011 roku, dlatego porównania 30-letnie robimy tylko na stacjach z pełnym szeregiem.

Na Śnieżce pokrywę mierzy się śniegowskazem przenośnym, a równoważnik wodny śniegu śniegowskazem wagowym. Tak opisuje program pomiarów obserwatorium sam IMGW.

Jak czytać grubość pokrywy śnieżnej?

Grubość pokrywy to wysokość całego śniegu na ziemi w chwili pomiaru, w centymetrach. W pliku z danymi IMGW to pole PKSN. Osobno zapisywana jest wysokość świeżo spadłego śniegu, czyli warstwa z ostatniej doby. Pokrywa rośnie wolniej niż suma świeżych opadów, bo śnieg osiada, topnieje od spodu i w słońcu, a na grzbietach wiatr go przewiewa.

Przy czytaniu danych pomagają trzy zasady:

• pomiar dotyczy jednego miejsca: stacja na grzbiecie i posterunek w dolinie tego samego dnia mogą różnić się o metr;
• „brak pokrywy” i „brak pomiaru” to w danych IMGW dwa różne statusy; w naszych zestawieniach dzień bez pokrywy liczymy jako 0 cm, a dzień bez pomiaru pomijamy;
• do porównań lepsza jest mediana niż średnia, bo jedna rekordowa zima potrafi przesunąć średnią o kilkadziesiąt centymetrów.

Ile śniegu leży w górach w poszczególnych miesiącach?

Na szczytach pokrywa rośnie do marca, w miejscowościach szczyt przypada na luty. Na Kasprowym Wierchu mediana grubości w ostatnich 15 zimach wynosiła 30 cm w grudniu, 91 cm w styczniu i około 145–150 cm w lutym i marcu. W Zakopanem ten sam miesiąc z największą pokrywą, luty, ma medianę 20 cm, a w marcu w połowie dni leży najwyżej 1 cm.

Tabela: grubość pokrywy w miesiącach sezonu

Posterunek	XI	XII	I	II	III	IV
Kasprowy Wierch	4	30	91	146	149	140
Śnieżka	1	31	55	83	87	55
Jakuszyce	–	28	44	56	35	–
Wisła-Malinka	–	15	19	45	–	–
Istebna-Stecówka	–	12	20	34	–	–
Bukowina Tatrzańska	0	7	17	33	7	0
Cisna	–	11	15	32	–	–
Korbielów	–	6	12	23	–	–
Zawoja	0	2	9	22	0	0
Krynica-Zdrój	0	6	13	21	0	0
Zakopane	0	9	16	20	1	0
Komańcza	0	4	9	20	0	0

0–9 cm100 cm i więcej

Dane: IMGW-PIB, dane dobowe (stacje synoptyczne, klimatyczne i posterunki opadowe), przetworzenie redakcji. Miesiąc liczony, gdy posterunek miał pomiar w co najmniej 80% dni; mediana z co najmniej 10 takich zim, „–” = za mało danych. Dni bez pokrywy wchodzą do mediany jako 0 cm.

Z miejscowości najwięcej śniegu w lutym mają Jakuszyce w Górach Izerskich (mediana 56 cm), Wisła-Malinka (45 cm) i Istebna (34 cm). Bukowina Tatrzańska i Cisna w Bieszczadach mają około 30 cm. Zakopane, Zawoja i Krynica-Zdrój mieszczą się w przedziale 20–22 cm. Jakuszyce trzymają śnieg najdłużej: mediana marcowa to tam jeszcze 35 cm.

Kiedy śniegu jest najwięcej?

Na szczytach w marcu i kwietniu, w miejscowościach w styczniu i lutym. Na Kasprowym Wierchu największa grubość pokrywy w danej zimie wypadła w marcu lub kwietniu w 27 z 30 zim, na Śnieżce w 22 z 30. W Zakopanem maksimum w 19 z 30 zim przypadało na styczeń albo luty, a w marcu śnieg w mieście już zwykle topnieje.

Kasprowy Wierch (1991 m)Śnieżka (1603 m)Zakopane (855 m)

Dane w tabeli: Kasprowy Wierch (1991 m)

Zima	Największa pokrywa, cm	Dzień
1996/97	264	24 kwietnia 1997
1997/98	268	29 marca 1998
1998/99	192	21 marca 1999
1999/00	325	20 marca 2000
2000/01	140	25 kwietnia 2001
2001/02	165	27 marca 2002
2002/03	182	9 kwietnia 2003
2003/04	195	5 marca 2004
2004/05	240	14 marca 2005
2005/06	196	12 marca 2006
2006/07	167	25 marca 2007
2007/08	170	8 kwietnia 2008
2008/09	335	21 marca 2009
2009/10	181	16 marca 2010
2010/11	94	14 grudnia 2010
2011/12	240	2 kwietnia 2012
2012/13	214	23 marca 2013
2013/14	101	17 kwietnia 2014
2014/15	217	8 kwietnia 2015
2015/16	162	27 marca 2016
2016/17	236	24 kwietnia 2017
2017/18	280	15 lutego 2018
2018/19	235	19 stycznia 2019
2019/20	195	5 marca 2020
2020/21	190	24 marca 2021
2021/22	190	20 kwietnia 2022
2022/23	203	7 kwietnia 2023
2023/24	140	19 marca 2024
2024/25	112	12 kwietnia 2025
2025/26	185	2 kwietnia 2026

Dane: IMGW-PIB, dane dobowe ze stacji synoptycznych, przetworzenie redakcji. Zima liczona, gdy stacja miała pomiar w co najmniej 80% dni od listopada do kwietnia.

Rekordy ostatnich 30 zim w danych IMGW:

Stacja	Największa pokrywa, cm	Dzień pomiaru
Kasprowy Wierch	335	21 marca 2009
Kasprowy Wierch	325	20 marca 2000
Śnieżka	247	15 marca 2005
Śnieżka	237	20 marca 2019
Zakopane	95	22 stycznia 2000

Czy w górach jest coraz mniej śniegu?

W miejscowościach tak, na szczytach nie. Mediana największej grubości pokrywy w zimie w Zakopanem spadła z 61 cm w zimach 1996/97–2010/11 do 44 cm w zimach 2011/12–2025/26. Na Kasprowym Wierchu zmieniła się z 192 na 195 cm, a na Śnieżce ze 126 na 118 cm, co mieści się w zwykłych wahaniach między zimami.

W dolinach śniegu ubywa, na szczytach maksimum zimy jest takie jak 30 lat temu. Spadek widać przede wszystkim w miejscowościach poniżej 1000 m.

Krótszy sezon w dolinach widać też w datach. Jak zmieniły się pierwsze mrozy i początek naturalnej pokrywy, pokazujemy w kalendarzu w tekście o tym, kiedy zaczyna się sezon narciarski. Szanse na śnieg w każdym terminie ferii rozpisaliśmy w poradniku gdzie na narty w ferie.

Dlaczego wiosną śnieg jest cięższy?

Bo w ciągu sezonu gęstnieje: osiada, odwilże wypełniają go wodą, a nocą zamarza w zbite warstwy. Mówi o tym równoważnik wodny śniegu, który stacje synoptyczne IMGW zapisują jako milimetry wody na 1 cm pokrywy. Przeliczony na gęstość daje na Kasprowym Wierchu medianę 220 kg/m³ w listopadzie, 270 kg/m³ w styczniu, 330 kg/m³ w marcu i 380 kg/m³ w kwietniu.

Na Śnieżce śnieg jest gęstszy przez cały sezon: od 350 kg/m³ w listopadzie do 490 kg/m³ w kwietniu. Szczyt jest odsłonięty, a silny wiatr ubija pokrywę. Dla narciarza oznacza to, że ten sam metr śniegu w marcu waży więcej i jedzie się po nim inaczej niż w styczniu: rano bywa twardo, po południu mokro.

Gęstość mówi też coś o lawinach, ale do oceny zagrożenia służą komunikaty ratowników, a nie sama grubość pokrywy. Opisujemy je w tekście o zagrożeniu lawinowym.

Gdzie sprawdzić aktualną grubość pokrywy?

Bieżące pomiary ze stacji w regionach narciarskich pokazujemy na stronie warunki narciarskie dziś, obok informacji ośrodków o otwartych trasach. Całe archiwum dobowe, od lat 60., jest do pobrania w serwisie danych publicznych IMGW jako pliki CSV, osobno dla stacji synoptycznych, klimatycznych i posterunków opadowych.

Kto pobiera dane sam, powinien pamiętać o trzech rzeczach. Pliki są w kodowaniu Windows-1250, więc polskie nazwy stacji wymagają konwersji. Każdy pomiar ma obok kolumnę statusu, która odróżnia brak zjawiska od braku pomiaru. Przy publikacji obowiązuje atrybucja: IMGW-PIB jako źródło danych i informacja, że dane zostały przetworzone.

Dane IMGW są pomiarami punktowymi. Mapa pokrywy śnieżnej dla całych gór powstaje z interpolacji między stacjami, a w górach stacji jest niewiele i stoją na różnych wysokościach, więc taka mapa jest orientacyjna. Do planowania wyjazdu lepiej patrzeć na konkretny posterunek najbliżej ośrodka i na wysokość, na której leży.

Czy pokrywa w miejscowości mówi, ile śniegu jest na trasie?

Tylko w przybliżeniu, bo stacje stoją w dolinach albo na szczytach, a trasy leżą pomiędzy nimi. Większość tras jest też naśnieżana: według inwentaryzacji Ministerstwa Sportu i Turystyki (stan 2022) 63 z 72 ośrodków ma naśnieżanie przynajmniej części tras. Trasa może więc mieć metr ubitego śniegu, gdy w dolinie leży 10 cm. Jak wygląda naśnieżanie stoków i ile wody zawiera metr sześcienny śniegu z armatki, opisujemy w osobnym tekście.

Stan trasy podaje ośrodek. Zgodnie z art. 28 ustawy o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach zarządzający terenem narciarskim musi informować o warunkach, w tym o śniegu i stanie przygotowania tras. Te informacje i pokrywę ze stacji IMGW w regionach narciarskich zbieramy razem na stronie warunki narciarskie dziś.