Jak dobrać buty narciarskie – rozmiar, flex i dopasowanie

Jak dobrać buty narciarskie?

Zacznij od długości stopy, potem sprawdź szerokość skorupy, a na końcu sztywność cholewki, czyli flex. W tej kolejności, bo za krótkiego albo za wąskiego buta nie uratuje żaden flex, a dobrze dopasowany but z odrobinę za miękką cholewką da się jeździć bez kłopotu. Rozmiar odczytasz z centymetra, szerokość z katalogu i przymiarki, flex tylko z przymiarki.

But narciarski różni się od zwykłego tym, że przenosi ruch nogi na nartę. Stopa nie może się w nim przesuwać ani unosić w pięcie, bo każdy milimetr luzu to spóźniony skręt. Dlatego dobiera się go ciaśniej niż buty na co dzień i dlatego tak dużo zależy od pomiaru stopy, który zajmuje pięć minut.

Co oznacza rozmiar mondopoint na bucie narciarskim?

Rozmiar mondopoint to długość stopy, do której but jest zrobiony. System opisuje norma ISO 9407:2019: oznaczenie rozmiaru wynika z wymiarów stopy, a nie z wymiarów buta czy kopyta, na którym go uszyto. Na bucie narciarskim liczba 26.5 oznacza więc stopę o długości 265 mm, a 24 stopę 240 mm.

Sama norma zapisuje rozmiar w milimetrach (265), a zapis w centymetrach (26,5) uznaje za odstępstwo. Narciarstwo i tak posługuje się centymetrami: norma butów zjazdowych ISO 5355:2019 mówi o rozmiarach „15,0 i większych”. Sens liczby się nie zmienia. Kolejne rozmiary różnią się według ISO 9407 zwykle o 5 mm, stąd na metkach 24, 24.5, 25 i tak dalej.

Z tego wynika odpowiedź na pytania typu „buty narciarskie 23.5 jaki to rozmiar” albo „27.5 jaki to rozmiar”. To stopa o długości 235 mm i 275 mm. Rozmiar w numeracji europejskiej (38, 42 itd.) jest tylko przybliżeniem, bo systemy liczą inaczej: norma ISO 19407:2023, która zawiera tabele przeliczeń, sama zastrzega, że dla dorosłych są one wskazówką, a nie dokładnym odpowiednikiem.

Jak przeliczyć długość stopy na rozmiar buta narciarskiego?

Wpisz długość stopy w centymetrach, a przelicznik pokaże rozmiar mondopoint i orientacyjny rozmiar europejski. Rozmiar mondopoint jest wiążący przy zakupie, europejski służy tylko do porównania z butami, które nosisz na co dzień.

Przelicznik rozmiaru butów narciarskich

Długość stopy (od pięty do najdłuższego palca)cm

Mondopoint 26,5, orientacyjnie rozmiar EU 41,5.

Tabela: długość stopy, mondopoint i rozmiar EU

Przelicznik rozmiaru butów narciarskich

Stopa, cm	Mondopoint	EU (orientacyjnie)
20	20	32,5
20,5	20,5	33
21	21	34
21,5	21,5	34,5
22	22	35,5
22,5	22,5	36
23	23	37
23,5	23,5	37,5
24	24	38,5
24,5	24,5	39
25	25	40
25,5	25,5	40,5
26	26	41,5
26,5	26,5	42
27	27	43
27,5	27,5	43,5
28	28	44,5
28,5	28,5	45
29	29	46
29,5	29,5	46,5
30	30	47,5
30,5	30,5	48
31	31	49

Mondopoint to długość stopy w milimetrach (ISO 9407, np. 265); na butach narciarskich zwykle zapisuje się go w centymetrach (26,5), choć norma takiego zapisu nie przewiduje. Rozmiar EU liczony orientacyjnie, z naddatkiem 1,5 cm i jednostki 2/3 cm, więc może się różnić o pół do jednego numeru między producentami. Przy przymiarce decyduje długość stopy.

Jeśli wynik wypada między dwoma rozmiarami, na przykład 25,8 cm, przymierz oba sąsiednie (25.5 i 26). Producenci różnie wykańczają wnętrze buta, a o tym, który rozmiar trzyma piętę bez ucisku na palce, decyduje przymiarka, nie tabela. Zwracaj uwagę na to, co jest na metce. Norma ISO 9407 zaznacza, że część producentów obuwia podaje rozmiar według długości kopyta, a nie stopy. Taki numer będzie większy od długości Twojej stopy i łatwo się na nim pomylić.

Jak zmierzyć stopę do butów narciarskich w domu?

Stań bosą stopą lub w cienkiej skarpecie na kartce przy ścianie, z piętą dotykającą ściany i ciężarem ciała na tej nodze. Zaznacz koniec najdłuższego palca, który nie zawsze jest dużym palcem, i zmierz odległość od ściany do kreski. To długość stopy, czyli Twój rozmiar mondopoint.

Kilka zasad, które oszczędzają wizytę z powrotem w sklepie albo w wypożyczalni:

• mierz obie stopy, bo bywają różnej długości, i bierz dłuższy wynik;
• stój, a nie siedź, żeby stopa była obciążona tak jak w bucie na stoku;
• trzymaj ołówek pionowo, prostopadle do kartki, inaczej kreska wyjdzie przed palcem;
• przy okazji zmierz szerokość w najszerszym miejscu przodostopia, przyda się przy wyborze skorupy.

Wstęp do normy ISO 9407 opisuje dokładnie tę praktykę: klientów zachęca się, by zmierzyli i podali długość stopy, a system mondopoint wprost na tym pomiarze się opiera. Z wynikiem w centymetrach łatwiej też w wypożyczalni, gdzie but wydaje się po numerze.

Co to jest flex, czyli twardość butów narciarskich?

Flex butów narciarskich to liczba, którą producent opisuje twardość, czyli sztywność cholewki przy pochyleniu kolana do przodu. Im wyższa, tym mocniej trzeba docisnąć goleń, żeby but się ugiął. Buty dla początkujących mają flex niski, buty sportowe i dla ciężkich, szybko jeżdżących narciarzy wysoki.

Problem w tym, że ta liczba nie ma wspólnej definicji. Badacze z Politechniki Monachijskiej (M. Knye, T. Grill, V. Senner, konferencja International Sports Engineering Association 2016) piszą, że nie istnieje powszechnie przyjęta, znormalizowana metoda badania i opisu sztywności buta. Zakres normy butów zjazdowych ISO 5355 dotyczy współpracy buta z wiązaniem, czyli wymiarów i konstrukcji podeszwy. Flex 100 jednego producenta i flex 100 drugiego to więc dwie różne skale.

Liczbę flex porównuj więc tylko w obrębie jednej marki i jednej linii butów. Między producentami jedynym miernikiem jest przymiarka: stań w zapiętym bucie i pochyl kolano do przodu.

Jaki flex wybrać do poziomu jazdy?

Miękki dla osoby, która uczy się skręcać, średni dla jeżdżącego swobodnie po trasach czerwonych, twardy dla kogoś, kto jeździ szybko i ciętym skrętem. W dobrze dobranym bucie da się wyraźnie pochylić kolano do przodu, a cholewka stawia przy tym opór, zamiast uginać się bez końca.

Konkretnych progów flex w tabeli nie podajemy, bo bez wspólnej metody pomiaru byłyby to liczby jednego producenta. Pomocna jest za to wiedza, po czym będziesz jeździć. W bazie MSiT (stan 2022) dla 66 ośrodków znamy kolory tras: czarną trasę ma 13 z nich, a w pozostałych 53 najtrudniejsza jest czerwona albo niebieska. Kto jeździ w Polsce rekreacyjnie, rzadko potrzebuje najtwardszego buta z oferty. Łagodne trasy do nauki zebraliśmy w rankingu długie, łagodne stoki narciarskie w Polsce.

Dobierając flex, pamiętaj o wadze ciała. Ten sam but cięższa osoba ugnie łatwiej niż lżejsza, więc dwie osoby na tym samym poziomie mogą potrzebować różnej sztywności. Sprawdzisz to tylko na nodze.

Jak dobrać szerokość skorupy buta narciarskiego (last)?

Last to wewnętrzna szerokość skorupy w przodostopiu, podawana przez producentów w milimetrach. Wybierasz ją do szerokości swojej stopy: stopa wąska w szerokiej skorupie pływa, a szeroka w wąskiej jest ściśnięta i szybko marznie, bo ucisk ogranicza krążenie.

Szerokość to część doboru, której norma nie ujednolica. Wstęp do ISO 9407 stwierdza, że ze względu na różnice w budowie stóp w różnych krajach nie da się obecnie zdefiniować międzynarodowego systemu oznaczania szerokości obuwia. Dlatego każdy producent podaje last po swojemu, często dla jednego, wzorcowego rozmiaru skorupy. Liczba z katalogu nie musi więc dokładnie odpowiadać szerokości buta w Twoim rozmiarze.

Praktycznie: zmierz szerokość stopy w najszerszym miejscu, czyli na wysokości stawów u nasady palców, i zabierz ten wynik do przymiarki. Jeśli but uciska po bokach już w sklepie, po godzinie na stoku będzie gorzej. Jeśli stopa przesuwa się na boki przy zapiętych klamrach, skorupa jest za szeroka.

Jak przymierzyć i zapiąć buty narciarskie?

Przymierzaj w jednej cienkiej skarpecie narciarskiej, zapnij wszystkie klamry i pas na cholewce, a potem pochyl kolana do przodu tak jak na nartach. W tej pozycji pięta powinna zostać na miejscu, a palce mogą dotykać czubka buta w pozycji wyprostowanej i lekko się od niego odsunąć po pochyleniu.

Zapinaj od dołu. Najpierw klamry na stopie, bez mocnego dociągania, potem klamry na cholewce, mocniej, na końcu pas. Zbyt mocno dociągnięte dolne klamry cisną na podbicie. Postój w zapiętych butach co najmniej kwadrans. Ucisk, który pojawia się dopiero po kilku minutach, potraktuj poważnie: rządowy poradnik o ochronie przed mrozem zaleca, by buty nie były zbyt ciasne, a zapięcia nie tamowały krążenia.

Przy przymiarce zabierz skarpety, w których będziesz jeździć. Gruba skarpeta albo dwie pary naraz zmieniają to, jak but leży na stopie, a o tym, co nosić pod spód, piszemy w poradniku jak się ubrać na narty.

Jak dobrać buty narciarskie dla dzieci?

Tak samo jak dorosłym: według długości stopy w centymetrach, bez zapasu na wzrost. Norma ISO 5355:2019 przewiduje osobny typ butów dziecięcych (typ C) i obejmuje buty od rozmiaru mondopoint 15,0, czyli dla stopy o długości 150 mm. But o rozmiar za duży nie trzyma pięty, a dziecko, które dopiero uczy się skręcać, nie ma siły ani techniki, żeby to nadrobić.

But dziecięcy musi pasować do wiązania. Według ISO 5355 prawidłowe wypięcie wiązania zależy od wymiarów i kształtu podeszwy buta, a norma ISO 11088:2023 opisuje montaż, regulację i kontrolę całego zestawu narta, wiązanie, but. Po zmianie butów wiązanie trzeba przestawić, najlepiej w serwisie (co obejmuje taka usługa, opisujemy w poradniku o serwisie nart).

Stopa dziecka rośnie szybko, dlatego wiele rodzin wypożycza buty na sezon zamiast kupować co roku. Długość nart dziecięcych i dobór całego zestawu omawiamy w poradniku narty dla dzieci, a o tym, w jakim wieku zacząć, w tekście od kiedy dziecko na narty.

Jak dobrać buty narciarskie w wypożyczalni?

Podaj długość stopy w centymetrach, a nie numer zwykłych butów, i przymierz wydany but tak samo jak w sklepie: w skarpecie narciarskiej, z zapiętymi klamrami i pochylonymi kolanami. Jeśli pięta się podnosi albo palce są ściśnięte, poproś o sąsiedni rozmiar od razu, a nie po pierwszym zjeździe.

Wypożyczony but trzeba zgrać z wiązaniem tak samo jak własny. Norma ISO 11088:2023, która opisuje montaż, regulację i kontrolę zestawu narta, wiązanie, but, obejmuje sprzęt własny i wypożyczany na 15 dni lub dłużej. Dla krótszych wypożyczeń norma odsyła do ISO 13993, która podaje osobną metodę pomiaru. W praktyce oznacza to, że wypożyczalnia ustawia wiązanie pod konkretny but, który dostajesz. Zamiana butów z kimś z rodziny w połowie dnia rozstraja to ustawienie, nawet jeśli rozmiar na metce się zgadza. Według ISO 5355 prawidłowe wypięcie wiązania zależy od wymiarów i kształtu podeszwy, a te nie są identyczne w każdym modelu.

Punkty przy stokach, w których wypożyczysz buty, zestawiliśmy na stronie wypożyczalni nart.

Jakie błędy najczęściej popełnia się przy wyborze butów narciarskich?

Kto pierwszy raz zastanawia się, jak dobierać buty narciarskie, najczęściej kupuje but o rozmiar większy, „żeby było wygodnie”. W pierwszej przymiarce za duży but rzeczywiście nie uciska, ale na stoku stopa się w nim przesuwa, a narciarz, żeby ją unieruchomić, coraz mocniej dociąga klamry i uciska podbicie.

Pozostałe błędy, które widać najczęściej:

• dobór rozmiaru według butów codziennych zamiast według zmierzonej stopy;
• przymiarka bez zapięcia klamer albo bez pochylenia kolan;
• wybór flexu z katalogu, bez sprawdzenia na nodze, i porównywanie flexu między producentami;
• przymiarka w grubej skarpecie albo w dwóch parach naraz;
• zmiana butów bez przestawienia wiązania.

Buty dobiera się przed nartami, nie po nich, bo to but przenosi nacisk na krawędź. Kiedy masz już dobrany rozmiar i flex, przejdź do wyboru nart w poradniku jak dobrać narty, a jak dobierać długość nart do wzrostu i wagi, policzy nasz kalkulator. Jeśli zastanawiasz się, czy w ogóle kupować własny sprzęt, koszty obu wariantów zestawiliśmy w tekście wypożyczyć czy kupić narty.